| Turek | |||||
|
|||||
| Województwo | wielkopolskie | ||||
| Powiat | turecki | ||||
| Gmina • rodzaj |
Turek miejska |
||||
| Prawa miejskie | 1341 | ||||
| Burmistrz | Zdzisław Andrzej Czapla | ||||
| Powierzchnia | 16,17 km² | ||||
| Położenie (punkt) | 52° 00' 41 '' N 18° 29' 25 '' E |
||||
| Wysokość | 113 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2008) • liczba • gęstość |
28 818 1782,2 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
63 | ||||
| Kod pocztowy | 62-700 | ||||
| Tablice rejestracyjne | PTU | ||||
Położenie na mapie Polski  Turek
|
|||||
| TERC (TERYT) |
4304127011 | ||||
| SIMC | 0949336 | ||||
| Miasta partnerskie |  gmina Wiesmoor Dunajowce Türkler Rovinari |
||||
| Hasło promocyjne: Turek - miasto silne jak Tur | |||||
|
Urząd miejski
ul. Kaliska 59 62-700, 62-701 Turektel. 63 289-61-00; faks 63 289-61-11 |
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Turek – miasto w Kaliskiem, na ziemi sieradzkiej, na Wysoczyźnie Tureckiej, nad Kiełbaską, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu tureckiego i gminy Turek; muzeum (1972);
Według danych z 31 grudnia 2008, miasto miało 28 818 mieszkańców[1].
Turek jest drugim co do wielkości ośrodkiem przemysłowym Konińskiego Zagłębia Węgla Brunatnego.
Przez Turek przebiegają drogi krajowe nr 72 (Konin–Łódź–Rawa Mazowiecka) i nr 83 (Turek–Sieradz) oraz droga wojewódzka nr 470 (Kalisz–Koło).
[edytuj] Położonie
Turek leży na Wysoczyźnie Tureckiej, nad Kiełbaską, w województwie wielkopolskim. Historycznie miasto znajduje się w Kaliskiem, na ziemi sieradzkiej.
W latach 1975–1998 miasto leżało w województwie konińskim.
[edytuj] Środowisko naturalne
Według danych z roku 2005 6, Turek ma obszar 16,16 km², w tym:
- użytki rolne: 55,1%
- użytki leśne: 0,6%
Miasto stanowi 1,74% powierzchni powiatu.
[edytuj] Rzeźba terenu i stosunki hydrograficzne
Miasto położone jest w zapadlisku na Wysoczyźnie Tureckiej. Przez Turek przepływa rzeka Kiełbaska. Na terenie miasta znajdują się także drobniejsze cieki wodne drobnej rzeki Folusz.
Na potrzeby elektrowni "Adamów", utrzymywany jest względnie stały poziom wód w sztucznym zbiorniku Jeziorsko na Warcie. Miasto uzyskuje wodę ze studni głębinowych, z racji bogatych źródeł wód podziemnych, znajdujących się w całej okolicy.
Na obrzeżach miasta znajduje się duży las mieszany, częściowo należący do miasta, częściowo do prywatnych właścicieli.
[edytuj] Kalendarium historii Turku
 |
Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: styl, język, źródła. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
- 1136 – pierwsza wzmianka o Turku w bulli papieża Innocentego II, wymieniająca Turek jako posiadłość arcybiskupów gnieźnieńskich
- 1332 – najazd Krzyżaków i spalenie kościoła pw. św. Jana Chrzciciela
- 1341 – 25 kwietnia zostają nadane Turkowi prawa miejskich przez arcybiskupa Janisława
- 1515 – odbywa się tu pierwszy z corocznych wielkich jarmarków (dn. 15 VIII)
- 1523 – pożar miasta
- 1793 – w wyniku II rozbioru Polski Turek dostaje się pod panowanie pruskie
- 1815 – na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego miasto zostaje włączone do Królestwa Polskiego
- 1826 – osiedlenie się w Turku tkaczy z Czech i Saksonii, początek przemysłu włókienniczego (kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy)
- 1866 – uzyskanie statusu miasta powiatowego, wchodzącego w skład nowo utworzonej guberni kaliskiej
- 1872 – budowa ratusza z wieżą zegarową (obecnie Muzeum Rzemiosła Tkackiego)
- 1874 – powstanie Ochotniczej Straży Ogniowej
- 1875 – założenie szpitala św. Pawła
- 1891 – powstanie orkiestry amatorskiej
- 1904 – rozpoczęcie budowy nowego kościoła katolickiego na miejscu gotyckiej budowli zniszczonej przez pożar w 1839 roku
- 1908 – założenie przez braci Millerów pierwszej fabryki włókienniczej oraz zakładu przemysłowego produkującego muśliny. W mieście funkcjonuje ok. 358 warsztatów tkackich
- 1912 – powstaje pierwsza szkoła średnia, tzw. Progimnazjum Męskie
- 1913 – ukończenie budowy kościoła pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa
- 1914 – 4 sierpnia ostatni carscy urzędnicy opuszczają miasto. Turek zajmują wojska niemieckie.
- 1916 – ukończono budowę Kaliskiej Kolei Dojazdowej łączącej Turek z Kaliszem
- 1918 – 11 listopada następuje ewakuacja Niemców z Turku. Urzędy przejmują Polacy. Organizuje się miejscowy samorząd i policja, tworzone są partie polityczne i organizacja społeczno-kulturalne. Turek jest miastem powiatowym w województwie łódzkim. Mieszka tu ok. 10 tys. mieszkańców, w tym 2,5 tys. Żydów i 0,5 tys. Niemców
- 1919 – po raz pierwszy w historii mieszkańcy miasta biorą udział w wyborach do Sejmu Ustawodawczego. Głosuje ponad 88% uprawnionych.
- 1920 – powstaje Powiatowy Komitet Obrony Państwa przygotowujący ludność do walki z najazdem bolszewickim. Zgłasza się około pięciuset ochotników.
- 1924 – ukazuje się pierwszy numer lokalnej gazety pt. "Echo tureckie"
- 1925 – uroczyste otwarcie nowo wybudowanej szkoły powszechnej (dziś Szkoła Podstawowa nr 1)
- 1936 – światowej sławy artysta, rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Józef Mehoffer ozdabia malowidłami wnętrze kościoła w Turku. Powstaje spółdzielnia rzemieślnicza "Tkacz"
- 1938 – dzięki pomocy premiera Składkowskiego w Turku powstaje gimnazjum państwowe, park miejski oraz budynek Spółdzielni Pracy "Tkacz"
- 1939 – 5 września ostatnie oddziały WP opuszczają miasto. Turek zajmują wojska niemieckie. 9 września przy placu targowym zostaje rozstrzelanych ok. 300[2] mieszkańców miasta. Turek i okolice włączono do niemieckiego "Kraju Warty"
- 1940 – utworzenie przez Niemców getta, w którym umieszczono 5 tys. Żydów z Turku i okolicznych miast
- 1941 – październik – wywiezienie ludności żydowskiej do getta w Czachulcu; została ona następnie wymordowana w obozie zagłady w Chełmnie
- 1944 – Przybiera na sile lokalny ruch oporu. Turkowski obwód Armii Krajowej liczy 1614 żołnierzy
- 1945 – 21 stycznia następuje koniec okupacji niemieckiej. Turek zajmuje Armia Czerwona. Miasto liczy około siedmiu tysięcy mieszkańców. Rozpoczyna się mozolna praca nad odbudową życia społeczno-gospodarczego. Centrum lokalnej władzy znajduje się w siedzibie PPR (przedwojenny "Dom Strzelca")
- 1946 – Żołnierze KBW i funkcjonariusze UB likwidują ostatni oddział zbrojnego podziemia. Po pokazowym procesie w lesie na Zdrojkach zostaje rozstrzelanych sześciu żołnierzy z oddziału "Groźnego"
- 1951 – powstanie Zakładów Przemysłu Jedwabniczego "Miranda", dużego producenta tkanin, spadkobiercy tradycji tkackich w mieście
- 1959 – odkrycie złóż węgla brunatnego,
- 1960 – rozpoczyna się budowa wielkich inwestycji przemysłu energetycznego. W następnych latach powstają Elektrownia i Kopalnia Węgla Brunatnego "Adamów". Następuje rozbudowa miasta, wzrasta liczba mieszkańców
- 1975 – w wyniku reformy administracyjnej Turek wchodzi w skład. woj. konińskiego i przestaje być miastem powiatowym. Miasto liczy ok. 20 tys. mieszkańców
- 1980 – powstają jedne z pierwszych w województwie komisje NSZZ "Solidarność"
- 1989 – Komitet Obywatelski "Solidarność" bierze udział w pierwszej od czasów II Rzeczypospolitej wolnej kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu. Po ponad półwiekowej przerwie powracają tradycje uroczystości patriotycznych w dniach: 3 Maja, 15 sierpnia oraz 11 listopada
- 1990 – w wyniku pierwszych po wojnie wolnych wyborów samorządowych władzę w mieście przejmuje trzydziestoosobowa Rada Miejska. Turek staje się również siedzibą władz rejonowej administracji rządowej. W mieście mieszka 30 tys. ludzi
- 1999 – w wyniku reformy administracyjnej Turek wchodzi w skład województwa wielkopolskiego oraz ponownie staje się siedzibą powiatu
- 2002 – podpisanie z niemiecką gminą Wiesmoor "Aktu nawiązania kontaktów partnerskich"
- 2003 – rozpoczęcie budowy na obrzeżach Turku kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Fatimskiej
- 2005 – nadanie tytułu Gimnazjum nr 1 "Szkoły humanitarnej" jako jedynej w Wielkopolsce
- 2007 – MKS "Tur Turek" awansował do II ligi
- 2008 – podpisanie "Aktu nawiązania kontaktów partnerskich" z tureckim miastem Türkler oraz rumuńskim Rovinari
- 2009 - odsłonięcie "Ławeczki Mehoffera"
[edytuj] Atrakcje turystyczne
- Neogotycki kościół rzymskokatolicki, pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, z witrażami i polichromią Józefa Mehoffera z początków XX wieku (konsekracja 7 września 1924);
- Kościół ewangelicko-augsburski;
- Ratusz miejski z II połowy XIX wieku – obecnie siedziba jedynego w Polsce Muzeum Rzemiosła Tkackiego.
- W 1962 w Turku powołano do życia sekcję muzealną. Dziesięć lat później otwarto Regionalną Izbę Muzealną, która mieściła się w Powiatowym Domu Kultury. Większość eksponatów została przekazana przez osoby prywatne. W 1975 utworzono Muzeum Okręgowe w Koninie, a muzeum w Turku stało się jego oddziałem i zostało umieszczone w dawnym budynku ratusza. Jego otwarcie nastąpiło 6 października 1978. Obecnie Muzeum Rzemiosła Tkackiego jest niezależną placówką. Obecnie Muzeum prowadzi wystawę stałą obejmującą historię Turku i okolic (ze szczególnym uwzględnieniem historii tkactwa na terenie Turku) oraz wystawy czasowe. Rokrocznie organizowany jest Ogólnopolski Konkurs Nieprofesjonalnej Twórczości Tkackiej. Muzeum należy do najciekawszych tego typu placówek w Polsce.
- Domy tkaczy z XIX wieku.
- Kaliska Kolej Dojazdowa
[edytuj] Demografia
| Data | Ogółem | Kobite | Mężczyzn | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| [osób] | [osób/km²] | [osób] | [%] | [osób/km²] | [osób] | [%] | [osób/km²] | |
| 2004.06.30 | 29 522 | 1 826,9 | 15 475 | 52,4 | 957,6 | 14 047 | 47,6 | 869,2 |
| 2007.12.31 | 29 047 | 1 796,3 | 15 263 | 52,5 | 943,9 | 13 784 | 47,5 | 852,4 |
| 2008.12.31 | 28 818 | 1 782,2 | 15 146 | 52,6 | 936,7 | 13 672 | 47,4 | 845,5 |
Według danych z roku 2002 6, średni dochód na mieszkańca wynosił 1327 zł.
[edytuj] Gospodarka
Rozwinięta jest energetyka cieplna dzięki elektrowni i kopalni węgla brunatnego "Adamów"[potrzebne źródło].
W mieście znajduje się 8 dyskontów spożywczych oraz 2 niewielkie markety elektroniczne.
[edytuj] Kultura i sport
- Miejski Dom Kultury
- Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Włodzimierza Pietrzaka
- Kino "Tur"
- Ośrodek Sportu i Rekreacji
- basen kryty z halą sportową;
- basen otwarty (czynny w okresie wakacyjnym)
- ośrodek sportów wschodnich
- dwa korty tenisowe
- mini skate park
- stadion piłkarski
- nowoczesna hala widowiskowo-sportowa z zapleczem rehabilitacyjnym
- od 2007 II ligowy (od 2008 nowa I liga) klub piłkarski Miejski Klub Sportowy "Tur Turek"
- Turkowskie Towarzystwo Cyklistów
- Ogólnopolski Przegląd Teatrów Ulicznych
- Ogólnopolskie Spotkania Teatralne Młodych Czwarta ściana
- Przegląd Studenckich Etiud Filmowych Klaps
- Turkowskie Elitarne Spotkania Kabaretów Oklaskiwanych – TESKO
- jedyne w Polsce Muzeum Rzemiosła Tkackiego
- Klub Młodzieżowy Stowarzyszenia Przysztań
- Szkółka Pływacka AQUARIUS
- chór Viribus Unitis
[edytuj] Oświata
- Szkoły podstawowe
- Szkoła podstawowa nr 1 im. Henryka Sienkiewicza
- Szkoła podstawowa nr 4 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego
- Szkoła podstawowa nr 5 im. UNICEF-u
- Gimnazja
- Gimnazjum nr 1 im. Lotnictwa Polskiego
- Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
- Gimnazjum Specjalne nr 10 im. Kornela Makuszyńskiego
- Szkoły średnie
- Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Tadeusza Kościuszki
- Zespół Szkół Technicznych im. prof. gen. Sylwestra Kaliskiego
- Szkoła policealna
- Centrum Szkoleniowe "Wiedza"
- Szkoła wyższa
- 8 Instytut Inżynierii (zamiejscowy wydział Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie) – inżynieria środowiska specjalność: technologie instalacji inżynierii środowiska
- Inne instytucje oświatowe
- Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Witolda Lutosławskiego
[edytuj] Religia
W Turku działają dwie parafie rzymskokatolickie, a część miasta podlega pod parafię MB Fatimskiej w Obrzębinie. Parafie te należą do dekanatu tureckiego, w diecezji włocławskiej.
Miasto ma parafię Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, a także Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan i Zbór Ewangelicznego Związku Braterskiego.
W Turku mieści się także Sala Królestwa Świadków Jehowy.
[edytuj] Komunikacja
- Do Turku można dojechać autobusami PKS z: Białegostoku , Bydgoszczy, Łodzi , Kalisza, Konina, Poznania, Wrocławia, Krakowa, Katowic, Warszawy , Włocławka, Szczecina i wielu innych miejscowości w Polsce, a w sezonie letnim z Łeby przez Toruń, Grudziądz, Pobierowa przez Kołobrzeg oraz z Zakopanego.
- Kursują także busy Łódź-Poddębice-Uniejów-Turek.
- Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej PKS Turek obsługuje także dwie linie miejskie "3" i "5".
Przez miasto przebiegała również linia kolei wąskotorowej, obecnie tylko dla ruchu towarowego. Dawniej odbywał się ruch osobowy na tej trasie Kalisz - Turek około 56 km. Na terenie miasta istniała stacja osobowo-towarowa Turek oraz przystanek osobowy Turek Aleja 3 Maja. Linia ta należy do Kaliskiej Kolei Dojazdowej.
[edytuj] Burmistrzowie Turku
[edytuj] II Rzeczpospolita
- Henryk Dymitrowicz (1918–1919)
- Władysław Kaczorowski (1919–1927)
- Julian Mielcarek (1927–1928)
- Paweł Mieszkowski (1928)
- Ignacy Grześkiewicz (1928–1929)
- Paweł Mieszkowski (1929–1930)
- Franciszek Stawicki (1930–1936)
- Antoni Kawecki (1936–1939)
[edytuj] III Rzeczpospolita
- Roman Rybacki (1990–1995)
- Krzysztof Nowak (1995–1998)
- Marian Marczewski (1998–2001)
- Stanisław Poturała (2001–2002)
- Zdzisław Czapla (od 2002)
[edytuj] Ludzie związani z Turkiem
|
|
Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: napisać łączy dane osoby z miastem. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
- premier Felicjan Sławoj Składkowski;
- pułkownik, minister Juliusz Ulrych
- artysta Józef Mehoffer — autor polichromii, witraży i projektu wnętrz w Kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa, jest to najbardziej całościowy projekt tego artysty,
- artysta Henryk (Henoch) Glicenstein
- generał WP Mieczysław Smorawiński
- poeta Włodzimierz Pietrzak
- komendant główny Państwowej Straży Pożarnej Marek Kubiak
- redaktor naczelny tygodnika Wprost Stanisław Janecki
- siatkarka Kamila Frątczak
[edytuj] Miasta partnerskie
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-05, s. 109. ISSN 1734-6118. [dostęp 2009-07-10].
- ↑ Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 108.
- ↑ Turek – Uniejów: umowa podpisana (pol.). wirtualnyKonin.pl, 2009-06-12. [dostęp 2009-07-10].
[edytuj] Bibliografia
- Makowski E., Łuczak C. Dzieje Turku, Poznań, Wydawnictwo WBP, 2002, ISBN 83-85811-81-8
- Piasecki A. Kalendarium historii Turku
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Urząd Miasta Turek
- Plany Turku
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||